مشهد اغلب مسافران با حرم و مجموعه‌های اطراف آن و همین طور مقبره شاعر بزرگ ایرانی، فردوسی طوسی می‌شناسند، اما این شهر مجموعه‌های تاریخی، تفریحی، فرهنگی متنوعی دارد و می‌تواند علاوه بر سیاحت، شهری جالب برای گردشگران باشد.

سفر به مشهد و آشنایی با خراسان رضوی - مشهد

مشهد، مرکز شهرستان مشهد و استان خراسان رضوي در شمال شرقي استان و ايران درفاصله 892 کيلومتري تهران واقع شده است. از شمال به شهرستان کلات و از شمال غربي  به شهرستان درگز و از غرب به شهرستان هاي چناران و نیشابور و از شرق به شهرستان هاي سرخس و تربت جام و از جنوب و جنوب غربي به شهرستان های فريمان و تربت حيدريه محدود مي شود. شهر مشهد در انتهاي جنوبي دشت توس واقع شده است و رشته کوه هزار مسجد در شمال شرقي و رشته کوه بينالود در غرب  و جنوب غربي آن قرار دارد. شهرستان مشهد بر اساس تقسيمات کشوري در سال 1375 داراثي بخش هاي مرکزي ، احمد آباد ، رضويه ، طرقبه و شهرهاي مشهد ، شانديز ، طرقبه ، ملک آباد و رضويه و دهستان هاي تبادکان ، توس ، کارده ، ميان ولايت ، کنويست ، پيوه ژن ، سرجام ، آبروان ، پائين ولايت ، ميامي ، شانديز ، طرقبه و 522 روستا مي باشد.بر اساس آخرين سرشماري جمعيت شهرستان مشهد 2247996 نفر بوده است. از اين تعداد 1887405 نفر 957345 مرد و 930060 زن در شهر مشهد ساکن هستند. مشهد بعد از تهران دومين شهر پر جمعيت ايران است.شهر مشهد در 36 درجه و 17 دقيقه عرض شمالي و 59 درجه و 36 دقيقه و 45 ثانيه طول شرقي واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دريا 985 متر است.

 

بهترین زمان سفر به مشهد

یکی از مواردی که در سفر به مشهد باید آن را در نظر گرفت آب و هوای این منطقه است. مشهد در ناحیه حاصلخیزی قرار گرفته که دارای آب و هوای معتدل و خشک است و تابستان های گرم و زمستان های سرد دارد به طوری که گاهی درجه حرارت در تابستان ۳۲ درجه و در زمستان به ۴ درجه زیر صفر می‌رسد.
بهترین زمان سفر به مشهد از این نظر فصل بهار می‌باشد. زیرا که در این فصل، مشهد دارای آب‌ و‌هوای دل‌انگیزی است.

فصل زمستان‌ هم از این نظر، زمان مناسبی برای سفر به این شهر نیست. زیرا سرمای جانسوزی بر این منطقه حکم‌فرماست و تحمل آن برای هر فردی سخت است.

فصل پاییز در مشهد کمی سرد و خشک است. اما اگر با سرما خیلی مشکل ندارید و توان تحمل سرما را دارید، پاییز هم فصل مناسبی برای سفر به این شهر است. اما بهترین فصل همان بهار است. زیرا نه از شلوغی خبری است و نه از هوای گرم

اماکن دیدنی

حرم امام رضا

حرم امام رضا (ع) در مرکز شهر مشهد، استان خراسان رضوی، ایران، مدفن علی بن موسی‌الرضا (ع) است که نزد مسلمانان شیعه به‌عنوان «حرم» گرامی داشته می‌شود و مقدس است. از بناهای پیوسته برجسته‌ی آن مسجد بالاسر (مدفن امام رضا) ( ۴۲۵ ق/۱۰۳۳ م) و مسجد جامع گوهرشاد (ساخته ۸۲۱ ق/ ۱۴۱۸ م) است. حرم امام رضا مجموعه‌ای است با کانون آرامگاه هشتمین امام شیعیان، علی بن موسی‌الرضا که دیگر مسجدها، آرامگاه‌ها، رواق‌ها، صحن‌ها، کتابخانه و موزه‌ها را دربرمی‌گیرد. بزرگ‌ترین مسجد جهان در اندازه (۲۵۰ هزار مترمربع) و دومین مسجد بزرگ جهان در گنجایش (۵۰۰ هزار نفر) شمرده می‌شود.

کهن‌ترین بخش‌های آن، دیرینگی دهه ۶۱۰ قمری/ دهه ۱۲۳۰ م دارد. از دوره‌ی تیموریان که بسیاری از بناهای کهن خراسان در طوس، هرات و نیشابور نوسازی گشت، به این مکان نیز روی آورده شد. بسیاری از سازه‌های این حرم شیعه، از صفویان به ویژه شاه طهماسب صفوی به جا مانده است.

در ادب فارسی روضه به معنی باغ و گلستان و گلزار است و محل مضجع و در برگیرنده پیکر علی بن موسی‌الرضا را روضه منوره می‌خوانند. این مکان شامل فضایی مربع شکل که مساحت آن ۱۸۹/۰۳ متر مربع بوده که از این فضا ۱۷/۱۵ متر مربع آن مساحت ضریح می‌باشد. روضه منوره از طریق چهار صفه بزرگ در چهار جانب به داخل و خارج حرم مرتبط می‌شود

مقبره فردوسی

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی در میان باغی مصفا به فاصله ۲۰ کیلومتری شمال شهر مشهد واقع شده است. ساختمان فعلی آرامگاه فردوسی و موزه توس که الهام گرفته از شیوه معماری هخامنشی، به ویژه آرامگاه کوروش بود به دستور انجمن آثار ملی در سال ۱۳۴۳ آغاز و با نظارت مهندس هوشنگ سیحون در سال ۱۳۴۷ به انجام رسید. نمای بیرونی بنا شامل عناصر تزئینی هخامنشی به خصوص ستون‌ها و سرستون‌ها است و اشعاری که بر اضلاع چهارگانه بنا نگاشته شده از حکیم فردوسی و معرف اندیشه و شخصیت وی است. بخش فوقانی بنا به‌صورت توخالی ساخته شده و فضای داخلی آن نیز علاوه بر الهام گرفتن از معماری دوره اشکانی شامل ۲۰  ستون مرمری در پائین و ۸ ستون در بخش فوقانی است. در بخش‌هایی از آرامگاه نیز دیوارنگاره‌هایی از فریدون صدیقی نصب شده که نمایش صحنه‌هایی از روایات شاهنامه است.

مجموعه کوهسنگی

پارک کوهسنگی دومین پارک بزرگ (بعد از پارک ملت) مشهد است. این پارک در جنوب غربی مشهد و در انتهای خیابان کوهسنگی قرار گرفته است. پارک کوهسنگی در حاشیه کوه‌هایی مرتفع ایجاد شده و از قدیمی‌ترین روستاهای مشهد است. شاه عباس صفوی در سن ۱۶ سالگی در این روستا تاج‌گذاری کرد. کوه سنگی از میان تفریحگاه‌های شهر مشهد از قدمت و شهرت بیشتری برخوردار است و یکی از زیباترین پارک‌های ساخته شده در ایران است. این پارک تلفیقی از آب، سنگ و سرسبزی و نور است. ساختمان موزه‌ بزرگ خراسان، با الگوبرداری از معماری کاخ کلات نادر، جلوه زیبایی به این مجموعه داده است. در سال ۱۳۴۰ شمسی با گسترش شهر مشهد، کوهسنگی از طریق خیابانی وسیع و عریض و مشجر، موسوم به خیابان کوه سنگی، به بدنه اصلی شهر مشهد متصل شد. با طرح‌های توسعه شهر مشهد، پارک کوه سنگی به مجموعه‌ی تفریحی گردشگری تبدیل شد.

 

مجموعه های آبی

مشهد در کنار جاذبه‌های گردشگری و تاریخی پتانسیل‌های لازم برای راه‌اندازی و ایجاد سایت‌های مجهز ورزشی را در سطح مناسبی دارد. مشهد مکان‌های جالب و زیادی از ورزشگاه و زمین‌های بازی تا جاذبه‌های آبی سرپوشیده برای ورزش و تفریح دارد. مشهد در زمینه احداث پارک‌های آبی موقعیت بی‌نظیری در خاورمیانه دارد. یکی از جاذبه‌های ورزشی خاص در مشهد وجود پارک‌های آبی است که به دلیل سرپوشیده بودن امکان استفاده از آنها در تمام طول سال وجود دارد. پارک آبی ایرانیان، سرزمین موج‌های آبی، پارک ساحلی آفتاب و موج‌های خروشان از پارک‌های آبی مجهز است که طرفدارن بسیاری دارد.

 

پارک وکیل آباد

پارک وکیل‌آباد از تفرجگاه‌های قدیمی و زیبای مشهد است که در جنوب غربی مشهد و انتهای بلوار وکیل‌آباد واقع شده است. وکیل‌آباد به علت قدمت خود و قرار گرفتن در دره‌ای با صفا و هوای مطبوع از دیرباز مورد توجه اهالی شهر و مسافران بوده است. این پارک جنگلی که در گذشته به نام میرطراز یا باغ وکیل‌آباد شناخته می‌شده، در سال ۱۳۴۸ شمسی توسط مالک آن، حسین آقای ملک، به‌صورت رسمی وقف استفاده عموم و به شهرداری مشهد واگذار شد.

باغ گیاه شناسی

باغ گیاه‌شناسی مشهد شامل بخش‌های مختلفی از جمله باغ گل رز، قطعه آموزشی و نمایشی، مجموعه گیاهی منطقه رویشی ایران، مجموعه آربراتوم و سیستماتیک گیاهی، باغ میوه‌های بومی ایران، مجموعه گیاهی سوزنی برگان، مجموعه نمایشی باغ صخره‌ای و مجموعه نهالستان و گلخانه‌های تکثیری است. این باغ به‌منظور حفاظت و نگهداری از گیاهان و تهیه بانک ژن زنده گیاهی، آشنایی دانشجویان و شهروندان با انواع گونه‌های گیاهی، انجام برنامه‌های مطالعاتی و پژوهشی، ترویج استفاده شهروندان از گل و گیاه و... احداث شده است. این باغ در بلوار جمهوری اسلامی، حد فاصل چهارراه مقدم و میدان غدیر واقع است.

باغ وحش وکیل آباد

در جنوب غربی مشهد و همجوار با پارک جنگلی وکیل آباد، باغ وحش وکیل آباد، تنها باغ وحش مشهد و استان خراسان رضوی قرار دارد. این باغ وحش حیوانات گوشتخوار، علف خوار، آبزی، خزنده و پرندگان مختلفی دارد و جزو جاذبه‌های گردشگری نه تنها مشهد، بلکه استان خراسان رضوی است.

غار مغان

 غارمغان در ۳۵ کیلومتری شهر مشهد و در جنوب روستای مغان قرار گرفته است. غار دو دهانه دارد و درونش آثار استالاگمیت و استالاکتیت و چندین حلقه چاه وجود دارد که عمق یکی از این چاه‌ها ۲۵ متر است. همچنین درونش پرتگاه و برکه آبی هست که باعث می‌شود از ماجراجویی انفرادی پرهیز کرد. برای ورود به این غار حتما‌ باید راهنما داشته باشید، زیرا در غیر این صورت خطرناک خواهد بود.

سد کارده

در سرزمین خشک و کویری مشهد می‌توان مناطق و مکان‌هایی را یافت که گاهی مسحورکننده هستند. در ۴۸ کیلومتری جاده مشهد به کلات روی رودخانه «کارده» سدی بتنی دیده می‌شود که ظرفیتی معادل ۳۶ میلیون متر مکعب دارد. این منطقه که جزو گردشگاه‌های آبی مشهد محسوب می‌شود، سد از انتهای خیابان خواجه ربیع راه دسترسی دارد و منطقه‌ای خوش آب و هوا است.

باغ ملی

درست وسط یکی از شلوغ‌ترین و پرترددترین مراکز تجاری و مسکونی شهر، باغی بزرگ وجود دارد که به باغ ملی مشهور است. در این مکان در واقع محل ارگ شهر بود، محمود سیستانی مالک آن بوده است. قنات رکن‌آباد، یکی از قنات‌های مشهور شهر، نیز از این باغ می‌گذشت. در حال حاضر این بوستان بزرگ و باصفا با آب‌نما و درختان بلند به مکانی زیبا و خاص در شلوغی و هیاهوی وسط شهر تبدیل شده است. در دل این باغ سزسبز تندیس‌هایی از مشاهیر علم و ادب و عرفان به چشم می‌خورد. باغ در حال حاضر در تملک شهرداری است.

بازار رضا

آیا می‌توان به مشهد سفر کرد و بدون سوغاتی و خرید بازگشت؟ بازار بزرگ رضا که در فاصله کمی از حرم مطهر قرار دارد، یکی از شلوغ‌ترین و پربازدیدترین بازارهای سنتی کشور لقب گرفته است. این بازار علاوه بر معماری زیبا و سنتی خود یکی از قدیمی‌ترین مراکز عرضه سوغات و صنایع دستی شهر مشهد است. وقتی وارد بازار رضا می‌شوید، قبل از اینکه غرق تماشای ویترین‌ها شوید، کمی از زیبایی معماری این بازار لذت ببرید. بعد از این کار می‌توانید تمام سوغاتی را که برای خانواده و دوستان نیاز دارید از این بازار خریداری کنید.

خانه تاریخی ملک

خانه ملک مربوط به اواخر دوره قاجار است و در مشهد، ضلع شرقی خیابان امام، روبروی اداره دارایی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۱۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا یکی از نمونه خانه‌های زیبای بر جای مانده از دوران انتقال معماری در اواخر عصر قاجاریه محسوب می‌شود. بنای مزبور در گذشته بسیار وسیع‌تر بوده، اما اکنون تنها بخش بیرونی آن برجای مانده که شامل دو طبقه است. طبقه بالایی دارای سقف مشبک و منبت‌کاری شده چوبی و شومینه گچبری زیبایی است. خانه ملک امروزه مرکز هنرهای سنتی میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی است. گفتنی است حمام خانه ملک تنها نمونه حمام تاریخی خصوصی دوره خود در شهر مشهد معرفی شده است. این بنا در سال ۱۳۸۵ به عنوان خانه توریست انتخاب شد.

پارک ملت و شهربازی

پارک ملت یکی از جاذبه‌های گردشگری مشهد و بزرگ ترین پارک این شهر است. مساحت آن ۷۲ هکتار است و بزرگ‌ترین چرخ و فلک خاورمیانه در این پارک قرار دارد. در قسمت شرقی پارک بزرگ ملت شهربازی قدیمی و بزرگی وجود دارد که برای خیلی از قدیمی‌ها شهر مشهد خاطره‌ساز بوده است.  این شهربازی اولین شهر بازی در کشور است که عضو اتحادیه جهانی شهربازی‌های استاندارد شده است. نمی‌توان به مشهد سفر کرد، از بلوار وکیل‌آباد عبور کرد و با دیدن چرخ و فلک ۸۰ متری در این پارک وسوسه سوار شدن به آن را از خود دور کرد.

محله چهار باغ

محله چهارباغ مشهد، از غرب به خیابان آزادی و ضلع شرقی مجموعه تجاری بازار مرکزی آستان قدس و کوچه تلفن‌خانه و از شمال به بالاخیابان، کوچه چهارباغ و کاروان‌سرای ملک محدود است. قسمت شرقی آن تا کوچه ملک و بازار سنگ‌تراش‌ها (تخریب شده تا سال ۱۳۷۴) امتداد دارد. همچنین قسمت جنوبی محله تا بازار بزرگ و مسجد ازبک‌ها (۷۲تن)، کوچه ارگ و کوچه شوکت‌الدوله و کوچه پنجه (خیابان خسروی‌نو) امتداد دارد. این محله تا اوایل دهه ۲۰ از محلات درجه یک مشهد بود. علت شهرت محله به این نام، به واسطه درختکاری چهار ردیفه بالاخیابان به سبک چهارباغ اصفهاننبوده است، چرا که به طور قطع قدمت چهارباغ مشهد بیش از چهارباغ اصفهان بوده و به دوره تیموری برمی‌گردد. در این محدوده  منازل اعیان‌نشین با اندرونی و اطاق‌های بزرگ معروف به تنبی (tenebi) قرار داشته که در اواخر بیشتر برای عروسی، مجالس عمومی و روضه‌خوانی ایام سوگواری به کار می‌رفت. این منازل دارای درختان فراوان مثمر و غیرمثمر با حوض و حوض‌خانه، درشکه‌خانه و اصطبل بود. این محله در دوران‌ مختلف و تا قبل از رونق گرفتن محلات جدید، محل استقرار حاکم شهر بوده است.

خانه ترکمن‌ها که تخریب شده است؛ خانه کوزه‌کنانی؛ خانه مجتهدزاده؛ حمام و مسجد شاه از بناهای تاریخی این محله است.

 

امامزاده سید محمد (گنبد خشتی )

در یکی از گذرهای قدیمی مشهد منشعب از میدان طبرسی به نام چهار سوق نوغان بنای تاریخی مذهبی موسوم به «گنبد خشتی» قرار دارد. این بنا مدفن «سلطان غیاث ‌الدین محمد» از سادات مشهور موسوی شهر مشهد است که نسب شریفش با هفده واسطه به امام موسی بن جعفر (ع) می‌رسد. بر روی سنگ مزارش این چنین کتیبه شده: « مرتضی، اعظم سلطان النقباء، غیاث‌الدنیا والدین، امیر سلطان محمد بن سلطان النقبا بدرالمله والدین طاهر…» و در ادامه تاریخ وفاتش ماه رمضان المبارک سال ۸۳۲ هجری قمری آمده است. از این امام‌زاده حتما بازدید کنید.